De noordelijke tuincultuur

Geplaatst door Jasper Helmantel op 08 maart, 2012 onder Column, Tuinblog

In het land van Groningers, Drenten en Friezen waar de bevolking bekend staat om haar ingetogenheid, een bescheidenheid met een sterk Calvinistische inslag, is een opleving in de tuincultuur aan de gang. Steeds vaker wordt geroepen dat in het noorden van ons land de mooiste tuinen te vinden zijn. Hoe komt dat?

Algemene voorwaarden
De opleving van een tuincultuur in een bepaald gebied hangt samen met een aantal factoren. Vaak zijn er al een klein aantal interessante tuinen te vinden. Tuinen die gecreëerd werden door een handvol pioniers die tijdens reizen in binnen- en buitenland indrukwekkende tuinen zagen en zoiets zelf ook graag tot stand wilden brengen. Als deze tuinen worden ontdekt door enthousiaste passanten komen deze tuineigenaren langzaam tot het besef dat ze met iets bijzonders bezig zijn en ontstaat de wens de tuinen open te stellen voor tuinbezoek. De schoonheid van de tuinen wordt wijd en zijd bekend gemaakt, ter promotie van de tuinen, maar vooral ook als stimulans voor andere tuiniers in de omgeving om ook hun tuin naar een hoger plan te tillen. Tot rijke bloei komt het geheel als deze tuinen zich gaan verenigen en, niet onbelangrijk, als dit enthousiaste initiatief gestimuleerd wordt, bijvoorbeeld door aanmoediging van een inspirerend persoon. Maar ook moeten tuineigenaren gelegenheid hebben nieuwe en bijzondere planten en zaden te verkrijgen en gelijkgestemden te ontmoeten. Wanneer deze elementen samenkomen kunnen er hele mooie ontwikkelingen ontstaan.

Het Tuinpad Op
Het begon ruim vijfentwintig jaar geleden met drie dames in het Groningse Veendam die, naar Engels voorbeeld, een zestiental tuinen inventariseerden in hun woonomgeving en deze in overleg met de eigenaren vermeldden in een tuinengidsje. Stichting Het Tuinpad Op was geboren. Sindsdien wordt er iedere twee jaar een tuinengids uitgebracht met adressen van bezienswaardige, veelal particuliere opengestelde tuinen. In 1992 werd de grens letterlijk overschreden en breidde het aantal opengestelde tuinen zich uit naar Noordwest-Duitsland als Het Tuinpad Op/In Nachbars Garten. In 1990 volgden de provincies Friesland en nog weer later Drenthe met de oprichting van stichting “Rondtuinen in Friesland” en stichting “Tuinkunst Drenthe”. Deze laatste is in 2006 samengegaan met stichting “Het Tuinpad Op”. Dit voorjaar verscheen de 19e editie van de tuinengids van stichting “Het Tuinpad Op/In Nachbars Garten”. In deze kleurrijke gids, die besteld kan worden via de website, worden zo’n 150 tuinen in de provincies Groningen, Drenthe en Noordwest Duitsland in het Nederlands en in het Duits beschreven. Sommige tuinen hebben vaste openingstijden, maar om de meeste privétuinen te bezoeken moet u van tevoren even een afspraak maken. Alle tuinen worden regelmatig herkeurd door stichting “Het Tuinpad Op/In Nachbars Garten” om hun bezienswaardigheid te toetsen. Voor de deelnemende tuineigenaren organiseert de stichting regelmatig bijeenkomsten om elkaar te ontmoeten en enthousiasme te delen.

Als we de uitgebreide tuinengids van stichting Het Tuinpad Op openslaan vinden we er niet meteen toppers tussen van internationaal formaat, zoals we bijvoorbeeld uit Engeland tuinen als Sissinghurst, Great Dixter of Wisley kennen. Ook is het aantal historische tuinen beperkt tot een aantal borgterreinen.  Bij Het Tuinpad Op vinden we vooral kleinere, particuliere tuinen. Kleine juweeltjes van gepassioneerde tuiniers en plantenliefhebbers die hun bezoekers enthousiast rondleiden. Zowel tuinbezoekers als tuineigenaren vertellen enthousiast over deze vaak spontane ontmoetingen, die zich dikwijls ontwikkelen tot jarenlange contacten. Het bijzondere aan deze tuinen is niet meteen de uitgestrektheid of de inbreng van grote tuinarchitecten. De meeste tuinen zijn zonder vooropgezet plan in de loop der jaren ontstaan, de meeste nooit met de bedoeling opengesteld te worden voor tuinbezoek. Bijzonder aan de tuinen van Het Tuinpad Op is het fijnmazige netwerk van een grote variatie aan tuinen en tuineigenaren. Een veelheid aan karakters en stijlen waarbij juist de verfijndheid van de particuliere tuin goed zichtbaar is. Hier vinden we niet de strakke lijnen en grote gebaren die veel moderne tuinen kenmerken, maar juist de verscheidenheid aan planten voert hier de boventoon.

Zaden verspreiden
Het Tuinpad Op heeft vele tuiniers georganiseerd en hun tuinen onder de aandacht gebracht, maar er zijn ook individuele personen aan te wijzen die een hand hebben gehad in de ontwikkeling van de noordelijke tuincultuur. Steeds weer kom je daarbij uit bij Rob Leopold (1941-2005). De illustere tuinfilosoof uit Niebert wist vele tuinliefhebbers enthousiast te maken. Met zijn zadenkwekerij Cruydt-Hoeck verspreidde hij niet alleen zaden. Juist hij was zich er van bewust dat het verspreiden van zaden vooral metaforisch gezien moet worden, en dat zaden dragers zijn van verhalen, van ervaringen en contacten tussen mensen. Zo ook kunnen tuinen en planten contacten leggen tussen tuinliefhebbers en kunnen grensoverschrijdende vriendschappen voor het leven ontstaan.

Maar zoals er van goede zaden niets terecht komt als deze niet in vruchtbare aarde vallen, zo komt er ook van inspiratie en aanmoediging niets terecht ze niet gevoed worden. Kwekerijen als De Kleine Plantage in Eenrum en ook Tuingoed Foltz in Meeden zouden als zodanig gezien kunnen worden. Zijn ook zij en de planten die ze verkopen een metafoor? Zijn zij de `mest`  voor de noordelijke tuincultuur? Beide kwekerijen bieden niet alleen een uitstekend sortiment tuinplanten, maar zijn ook een verzamelplaats van tuinliefhebbers. Om het voorjaar in te luiden organiseert Tuingoed Foltz jaarlijks de “Noordelijke Kwekerijendagen”. Op deze tuinmarkt bieden vele noordelijke collega fijnkwekers hun nieuwste en meest bijzondere planten aan. In de nazomer wordt het tuinseizoen afgesloten tijdens de “Liefhebbersdagen” van kwekerij De Kleine Plantage. Beide weekenden zijn een waar plantenfeest en trekken duizenden tuinliefhebbers, waarbij de kwekers en de bezoekers niets liever lijken te willen dan vol overgave hun passie en ervaring te delen.

Mooie tuinen en tuinliefhebbers zijn natuurlijk in heel Nederland te vinden. Maar wanneer bezienswaardige tuinen, gepassioneerde tuineigenaren, geïnteresseerde tuinbezoekers en bevlogen fijnkwekers samenkomen en zich organiseren komt een tuincultuur echt tot bloei. In het onlangs verschenen boek Woellust en Welgelegen, tuinen en tuinieren in Groningen wordt niet alleen naar hedendaagse ontwikkelingen in de noordelijke tuincultuur gekeken, maar ook naar de historie, waarmee deze rijke tuincultuur nog eens extra wordt onderstreept.

Dit artikel in in 2011 verschenen in het tuinschrift OnzeEigenTuin
Jasper Helmantel is kweker en tuinontwerper (www.jasperhelmantel.nl) en voorzitter van Stichting Het Tuinpad Op/In Nachbars Garten